CHỦ ĐỀ NGÀY THẾ GIỚI KHÔNG THUỐC LÁ 31/5/2026
“Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”
Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5/2026 được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn với chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Đây là lời kêu gọi toàn cầu nhằm phơi bày các chiến lược tiếp thị tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá, đặc biệt là việc nhắm đến trẻ em và thanh thiếu niên thông qua các sản phẩm nicotine và thuốc lá thế hệ mới. Thuốc lá – hiểm họa đối với sức khỏe cộng đồng Sử dụng thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh không lây nhiễm như ung thư, tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính và đái tháo đường. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong trên toàn thế giới, trong đó khoảng 1,6 triệu người tử vong do hút thuốc thụ động. Riêng khu vực Đông Nam Á ghi nhận khoảng 3,1 triệu ca tử vong liên quan đến thuốc lá mỗi năm. Trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Trên toàn cầu, khoảng 50% trẻ em bị phơi nhiễm với khói thuốc thụ động, dẫn đến hơn 65.000 ca tử vong mỗi năm. Hiện có ít nhất 40 triệu trẻ em từ 13–15 tuổi đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá, trong đó khoảng 20 triệu em hút thuốc lá điếu và 15 triệu em sử dụng thuốc lá điện tử. Đáng chú ý, trẻ em có nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử cao gấp nhiều lần so với người lớn.
Theo WHO, giới trẻ đang trở thành mục tiêu có chủ đích của các tập đoàn thuốc lá toàn cầu. Thông qua các hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt, thiết kế hiện đại và các chiến dịch tiếp thị gây hiểu lầm, các sản phẩm gây nghiện được “ngụy trang” dưới hình thức công nghệ mới nhằm thu hút người trẻ. Các công ty thuốc lá đang liên tục tung ra nhiều sản phẩm nicotine mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi nicotine và các thiết bị nicotine tổng hợp; đồng thời sử dụng chiến thuật quảng bá tinh vi để làm tăng khả năng tiếp cận của người tiêu dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Những hoạt động này không chỉ làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine mà còn đe dọa làm mất đi những thành quả kiểm soát thuốc lá mà nhiều quốc gia đã đạt được trong nhiều năm qua.
Tiếp nối thông điệp của chiến dịch năm 2025, chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh quyết tâm của WHO trong việc vạch trần chiến thuật của ngành công nghiệp thuốc lá, đẩy lùi tình trạng nghiện nicotine và thúc đẩy các chính sách bảo vệ cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Mục tiêu của chiến dịch năm 2026 Chiến dịch Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 hướng tới các mục tiêu: Nâng cao nhận thức về các chiến lược tiếp thị ngày càng tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá nhằm gia tăng khả năng gây nghiện đối với giới trẻ; Thúc đẩy các chính sách mạnh mẽ hơn để bảo vệ thanh thiếu niên trước tác hại của thuốc lá và nicotine; Trang bị kiến thức, kỹ năng cho cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên, để nhận diện và chống lại sự can thiệp của ngành công nghiệp thuốc lá; Tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá. WHO kêu gọi các quốc gia tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường thực thi các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thế hệ tương lai.
Thực trạng sử dụng thuốc lá tại Việt Nam Sau 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu trong nam giới trưởng thành và tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động đều giảm đáng kể. Theo điều tra năm 2023, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trưởng thành giảm từ 47,4% năm 2010 xuống còn 38,9% năm 2023. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở thanh thiếu niên từ 13–17 tuổi cũng giảm mạnh so với các năm trước. Tỷ lệ hút thuốc thụ động tại nơi làm việc, cơ sở y tế, trường học, phương tiện giao thông công cộng, nhà hàng và hộ gia đình đều ghi nhận xu hướng giảm rõ rệt. Tuy nhiên, những kết quả đạt được đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng bởi sự gia tăng nhanh chóng của các sản phẩm thuốc lá mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trong giới trẻ. Khảo sát năm 2023 tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm tuổi 13–17 đã tăng lên 8,1%, trong khi tỷ lệ sử dụng ở nữ giới từ 11–18 tuổi đạt 4,3%. Ở người trưởng thành, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử tăng từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% năm 2020; trong đó nhóm tuổi 15–24 có tỷ lệ cao nhất.
WHO khẳng định không có bất kỳ sản phẩm chứa nicotine nào an toàn cho sức khỏe. Nicotine là chất gây nghiện mạnh, đặc biệt nguy hiểm đối với sự phát triển não bộ của thanh thiếu niên, gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần. Tăng cường các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao trên thế giới và đứng thứ ba trong khu vực ASEAN. Theo ước tính của WHO, thuốc lá gây ra khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam. Đồng thời, tổng chi phí y tế, kinh tế và thiệt hại môi trường do thuốc lá gây ra lên tới hơn 2% GDP mỗi năm.
Để đạt mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá vào năm 2030 theo Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá, cần tiếp tục hoàn thiện và thực thi hiệu quả các chính sách trọng tâm sau: Xây dựng môi trường không khói thuốc hoàn toàn WHO khẳng định chỉ có môi trường hoàn toàn không khói thuốc mới bảo vệ hiệu quả sức khỏe cộng đồng. Các giải pháp như khu vực hút thuốc riêng hoặc hệ thống thông gió không thể loại bỏ hoàn toàn các chất độc hại trong khói thuốc. Việc thực hiện môi trường 100% không khói thuốc tại nơi công cộng giúp bảo vệ phụ nữ, trẻ em và người không hút thuốc; đồng thời giảm sự “bình thường hóa” hành vi hút thuốc trong xã hội. Tăng cường cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lớn trên bao bì thuốc lá là một trong những biện pháp hiệu quả nhằm giảm sức hấp dẫn của thuốc lá và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Hiện nay, diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam mới đạt 50%, thuộc nhóm thấp trong khu vực ASEAN. Nhiều quốc gia đã áp dụng cảnh báo với diện tích lớn hơn, đồng thời triển khai bao bì trơn nhằm giảm khả năng quảng bá sản phẩm thuốc lá. Cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán Việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng thực chất là hình thức quảng bá trá hình, làm gia tăng khả năng tiếp cận của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên.
Nhiều nghiên cứu cho thấy tình trạng vi phạm quy định về trưng bày thuốc lá tại điểm bán vẫn diễn ra phổ biến. Do đó, việc cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá là giải pháp cần thiết nhằm giảm tác động quảng cáo và hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện. Tiếp tục thực hiện quy định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội đã thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Sau khi quy định được ban hành, số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã giảm đáng kể. Điều này cho thấy hiệu quả rõ rệt của chính sách trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.
Trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm kiểm soát toàn diện các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới; đồng thời tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Chung tay vì một thế hệ trẻ không khói thuốc Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 là dịp để mỗi cá nhân, gia đình, cơ quan, đơn vị và toàn xã hội cùng hành động vì một môi trường sống lành mạnh, không khói thuốc. Bảo vệ thanh thiếu niên trước các sản phẩm thuốc lá và nicotine không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi hành động hôm nay sẽ góp phần xây dựng một tương lai khỏe mạnh hơn cho thế hệ mai sau.
